วันเบาหวานโลก 14 พฤศจิกายน: รู้ทันเบาหวานตั้งแต่เนิ่น ๆ เริ่มได้จากการตรวจเลือด

ทุกวันที่ 14 พฤศจิกายน คือ "วันเบาหวานโลก" (World Diabetes Day) โดยสหพันธ์เบาหวานนานาชาติ (IDF) กำหนดธีมปี 2026–2027 ว่า "Early action on diabetes" หรือ "ลงมือกับเบาหวานตั้งแต่เนิ่น ๆ" เน้น 2 เรื่องหลัก คือ การตรวจพบให้เร็ว และการลดความเสี่ยงก่อนจะกลายเป็นโรค
ธีมนี้สำคัญกับคนไทยมาก เพราะข้อมูลปี 2568 พบว่าประเทศไทยมีผู้เป็นเบาหวานกว่า 6.1 ล้านคน และในจำนวนนี้ราว 27% หรือประมาณ 1.6 ล้านคน ยังไม่รู้ตัวว่าเป็นเบาหวาน ส่วนทั่วโลก IDF ประเมินว่ามีผู้ใหญ่ที่เป็นเบาหวาน 589 ล้านคน และกว่า 250 ล้านคนยังไม่เคยได้รับการวินิจฉัย
ทำไมเบาหวานถึงถูกเรียกว่า "ภัยเงียบ"
เบาหวานชนิดที่ 2 ซึ่งเป็นชนิดที่พบมากที่สุด มักค่อย ๆ เกิดขึ้นโดยไม่มีอาการชัดเจนในช่วงแรก หลายคนรู้ตัวครั้งแรกตอนที่มีภาวะแทรกซ้อนแล้ว เช่น โรคหัวใจและหลอดเลือด โรคไต ปัญหาจอประสาทตา หรือปลายประสาทเสื่อม การตรวจพบตั้งแต่ตอนที่ระดับน้ำตาลเริ่มสูงจึงช่วยให้มีเวลาดูแลตัวเองก่อนที่ความเสียหายจะเกิดขึ้น
ภาวะก่อนเบาหวาน: ช่วงเวลาที่ยังแก้ไขได้
ภาวะก่อนเบาหวาน (Prediabetes) คือช่วงที่ระดับน้ำตาลในเลือดสูงกว่าปกติ แต่ยังไม่ถึงเกณฑ์เบาหวาน ช่วงนี้ส่วนใหญ่ไม่มีอาการ แต่เป็นสัญญาณเตือนว่าร่างกายเริ่มจัดการน้ำตาลได้ไม่ดี ข่าวดีคือการปรับพฤติกรรม เช่น การกิน การออกกำลังกาย และการควบคุมน้ำหนัก สามารถช่วยชะลอหรือป้องกันไม่ให้กลายเป็นเบาหวานได้
ใครควรตรวจเบาหวาน
แนวทางของสมาคมโรคเบาหวานแห่งสหรัฐอเมริกา (ADA) ปี 2026 แนะนำให้ผู้ใหญ่ทุกคนเริ่มตรวจคัดกรองเบาหวานตั้งแต่อายุ 35 ปี และควรตรวจเร็วกว่านั้นหากมีน้ำหนักเกินร่วมกับปัจจัยเสี่ยงอื่น เช่น
- มีพ่อ แม่ หรือพี่น้องเป็นเบาหวาน
- มีน้ำหนักเกินหรือรอบเอวเกิน
- มีความดันโลหิตสูง หรือไขมันในเลือดผิดปกติ
- เคยเป็นเบาหวานขณะตั้งครรภ์
- ไม่ค่อยได้ออกกำลังกาย
หากผลตรวจปกติ ADA แนะนำให้ตรวจซ้ำอย่างน้อยทุก 3 ปี และถ้ามีภาวะก่อนเบาหวาน (Prediabetes) ควรติดตามอย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง
ตรวจเบาหวานด้วยการตรวจเลือดอะไรบ้าง
การตรวจที่ใช้บ่อยมี 2 แบบ ซึ่งแพทย์อาจเลือกใช้อย่างใดอย่างหนึ่งหรือทั้งสองอย่างร่วมกัน
1. ระดับน้ำตาลในเลือดหลังงดอาหาร (Fasting Plasma Glucose: FPG หรือ FBS)
ต้องงดอาหารและเครื่องดื่มที่ให้พลังงานอย่างน้อย 8 ชั่วโมงก่อนตรวจ (ดื่มน้ำเปล่าได้)
- ปกติ: ต่ำกว่า 100 มก./ดล.
- ภาวะก่อนเบาหวาน: 100–125 มก./ดล.
- เข้าเกณฑ์เบาหวาน: ตั้งแต่ 126 มก./ดล. ขึ้นไป
2. น้ำตาลสะสม (HbA1c)
สะท้อนระดับน้ำตาลเฉลี่ยในช่วงประมาณ 2–3 เดือนที่ผ่านมา ไม่ต้องงดอาหารก่อนตรวจ
- ปกติ: ต่ำกว่า 5.7%
- ภาวะก่อนเบาหวาน: 5.7–6.4%
- เข้าเกณฑ์เบาหวาน: ตั้งแต่ 6.5% ขึ้นไป
การวินิจฉัยว่าเป็นเบาหวานจริง แพทย์จะพิจารณาร่วมกับการตรวจซ้ำหรือการตรวจอื่นๆประกอบ ผลตรวจครั้งเดียวจึงเป็น "สัญญาณให้ปรึกษาแพทย์" ไม่ใช่คำตัดสินสุดท้าย
ลงมือตั้งแต่วันนี้ ไม่ต้องรอให้มีอาการ
- ลดเครื่องดื่มหวานและแป้งขัดขาว เลือกอาหารที่มีใยอาหารมากขึ้น
- ขยับร่างกายสม่ำเสมอ เช่น เดินเร็ว ปั่นจักรยาน หรือออกกำลังกายที่ชอบ
- ควบคุมน้ำหนักและรอบเอวให้อยู่ในเกณฑ์
- นอนหลับให้เพียงพอและจัดการความเครียด
- ตรวจระดับน้ำตาลตามช่วงอายุและความเสี่ยง และเก็บผลไว้ดูแนวโน้มทุกปี
สรุป
วันเบาหวานโลกปีนี้ชวนทุกคน "ลงมือตั้งแต่เนิ่น ๆ" เพราะเบาหวานมักไม่มีอาการในช่วงแรก การตรวจเลือดดูระดับน้ำตาลและน้ำตาลสะสมช่วยให้รู้ความเสี่ยงได้ก่อน และถ้าพบภาวะก่อนเบาหวาน ยังมีโอกาสปรับพฤติกรรมเพื่อป้องกันโรคได้
แหล่งอ้างอิง
- International Diabetes Federation. World Diabetes Day 2026–27: Early action on diabetes.
- International Diabetes Federation. IDF Diabetes Atlas 11th Edition (2025).
- American Diabetes Association. Diagnosis and Classification of Diabetes: Standards of Care in Diabetes—2026. Diabetes Care 2026;49(Suppl. 1). doi:10.2337/dc26-S002
- ฐานเศรษฐกิจ. 14 พฤศจิกายน วันเบาหวานโลก (สถิติผู้เป็นเบาหวานในไทย ปี 2568).
บทความนี้ให้ข้อมูลเพื่อความรู้ทั่วไป ไม่ใช่การวินิจฉัยโรค หากมีข้อสงสัยเกี่ยวกับผลตรวจ ควรปรึกษาแพทย์


